Cyn-Delynores Frenhinol yn cadw’i haddewid i berfformio ar ôl gwella o ganser

Cyn-Delynores Frenhinol yn cadw’i haddewid i berfformio ar ôl gwella o ganser

Mae telynores fyd-enwog,  a fethodd gymeryd rhan mewn gŵyl fawr oherwydd ei bod yn brwydro yn erbyn canser y fron, am gadw ei haddewid i berfformio yn yr ŵyl eleni.

Bydd Catrin Finch, cyn-delynores frenhinol, yn cymryd rhan flaenllaw yng Ngŵyl Delynau Cymru a gynhelir yng Nghaernarfon ar y 17 a 18 Ebrill.

Wedi diagnosis o ganser y fron, derbyniodd Catrin saith triniaeth o gemotherapi dros bedwar mis a chael mastectomi ddwbl yng Nghanolfan Canser Felindre yng Nghaerdydd.

Derbyniodd Ms Finch, sydd yn wreiddiol o Lanon, Ceredigion, yr anrhydedd o fod yn Delynores Frenhinol  yn 2000 – y person cyntaf ers 1872 i ddal y swydd.

Roedd y  pedair mlynedd a dreuliodd fel Telynores i Dywysog Cymru yn ffordd wych i lansio gyrfa ddisglair iawn.

Ers hynny, bu’n perfformio’n helaeth ledled UDA, De America, y Dwyrain Canol, Asia, Awstralia ac Ewrop, fel unawdydd, gan ymddangos gyda llawer o gerddorfeydd gorau’r byd.

Dywedodd: “Roeddwn yn benderfynol o berfformio yng Ngŵyl Delynau Cymru  eleni gan mai Elinor Bennett, Cyfarwyddwr yr Ŵyl, oedd fy athrawes telyn  am lawer blwyddyn.

“Rydw i’n edrych ymlaen yn fawr iawn ac yn drist y bu raid imi golli’r digwyddiad y llynedd. ‘Doedd o ddim yn bosibl oherwydd y  driniaeth roeddwn yn ei gael ar gyfer canser y fron.

“Ond dwi’n teimlo fod hynny o’r tu cefn i mi ‘nawr a’m bod wedi gwella ac allan o’r afiechyd.  Dwi’n gallu gwneud yr hyn dw’i yn ei garu unwaith eto,  ac mae gen i amserlen hynod o brysur o fy mlaen i.

“ Mae wedi bod yn amser ofnadwy, does dim cwestiwn am hynny. Yn anffodus,  mae gennyn ddiffygiol gen i,  ac arweiniodd  hynny at canser y fron.”

“ Y peth gwaetha  mewn ffordd oedd imi fethu canu’r delyn am fisoedd, rhwng Medi a Hydref. Roedd hynny’n anodd gan fy mod i’n ceisio ymarfer pob dydd  pan fydd fy amserlen yn caniatáu.”

“Roedd peidio chwarae yn brofiad dieithr iawn,  ond gallaf nawr roi hynny y tu cefn i mi a chario ymlaen a’m bywyd. ‘Rwyn ddiolchgar iawn.”

Ychwanegodd Catrin: “ Yn y cyngerdd, byddaf yn perfformio cerddoriaeth gan delynorion o Ffrainc a oedd yn cyfansoddi adeg Cytundeb Versailles, union gan mlynedd yn ôl, yn ogystal â cherddoriaeth gan Bach, Piazzola a William Mathias.

“ Yn yr un cyngerdd bydd telynores wych o Awstria, Monika Stadler yn perfformio ei chyfansoddiadau jazz ei hun. Yn sicr, bydd yn gymysgedd diddorol o arddulliau.

“Rydw i’n edrych ymlaen yn fawr at chwarae yng Nghaernarfon gan fy mod ar hyn o bryd yn ymwneud â phrosiect gyda Seckou Keita, chwaraewr kora a drymiwr o Senegal.

“Rydym ni wedi rhyddhau dwy albwm gyda’n gilydd ac yn teithio, gan ddod â chyfuniad o arddulliau cerddorol gwahanol i gynulleidfaoedd ehangach. Dwi’n eithriadol o hapus gyda’r derbyniad mae ein cerddoriaeth yn ei gael.”

“Rydw i hefyd yn gweithio ar drefniadau i ddod â Chyngres Telynau’r  Byd i Gaerdydd yn 2020. Bydd hwn yn ddigwyddiad tebyg i’r Gwyliau Telyn Rhyngwladol a drefnir gan Elinor Bennett yng Nghaernarfon,  ac mi fydd yn braf gweld sut mae hi’n rhoi ei gŵyliau hynod lwyddiannus at ei gilydd.”

Yn union fel y Gemau Olympaidd, cynhelir yr Ŵyl Delynau Ryngwladol bob pedair blynedd,  ac yn ystod y blynyddoedd eraill bydd  Gŵyl Delynau Cymru (ar raddfa llai)  yn annog telynorion ifanc ac yn datblygu cynulleidfaoedd.

Dywedodd Elinor Bennett : “ Tyfodd yr Ŵyl allan o’r ysgolion telyn a gychwynnodd  fy nhad (Emrys Bennett Owen) a minnau  eu cynnal dros wyliau’r Pasg dros 40 mlynedd yn ol.”

“ Yn ogystal â chroesawu Catrin Finch a Monika Stadler i berfformio yng Nghaernarfon, cynhelir dosbarthiadau telyn a gweithdai yn ystod y dydd ar gyfer myfyrwyr o bob oedran, gyda thîm o athrawon profiadol o Ogledd Cymru – Dafydd Huw, Catrin Morris-Jones, Elfair Grug a minnau.

 “ Ar Ebrill 17 cynhelir y gystadleuaeth i goffáu y delynores enwog, Nansi Richards, a fu farw yn 1979. Dyfernir yr Ysgoloriaeth, sy’n werth £1500, i delynor neu delynores ifanc o Gymru.

Thema gŵyl eleni yw arwyddo Cytundeb Versailles ym mis Mehefin 1919 a ddaeth â’r Rhyfel Mawr i ben.

Chwaraeodd y Prif Weinidog ar y pryd, David Lloyd George, rôl bwysig, er dadleuol,  wrth arwyddo’r  cytundeb heddwch yn Ewrop.

Dywedodd Cyfarwyddwr Artistig yr Ŵyl Elinor Bennett: “Roedd David Lloyd George yn allweddol wrth arwyddo Cytundeb Versailles a  ddaeth ar ddiwedd y Rhyfel dychrynllyd .

“Rwy’n credu ei bod yn bwysig ein bod ni’n cofio’r cyfnod a’r rôl a chwaraeodd David Lloyd George  (Aelod Seneddol Caernarfon) yn y trafodaethau.

“Tua’r un amser,  gwahoddwyd Nansi Richards,  y delynores Cymreig,  i Downing Street i chwarae’r delyn ar gyfer David Lloyd George a’i deulu.”

” Bydd Catrin Finch  yn perfformio gweithiau gan  dri chyfansoddwr / telynor Ffrengig dylanwadol yn ystod yr ŵyl i gofio canmlwyddiant llofnodi’r cytundeb.

“Rydw i hefyd yn edrych ymlaen at glywed gwaith Monika Stadler a fydd yn perfformio nifer o gyfansoddiadau jazz ei hun.

“Mae Monika, sy’n byw yn Fienna, yn dod a chwa o awyr iach a dimensiwn newydd i fyd cerddoriaeth y delyn gyda’i chyfansoddiadau jazz, gwerin, clasurol a byrfyfyr. Yn ddiweddar, fe ryddhaodd albwm o gerddoriaeth o’r enw “Song of the Welsh Hills.”

“Mi fydd hi’n Ŵyl ryfeddol arall yn llawn o gyngherddau, dosbarthiadau a gweithdai.

” Hoffwn annog pawb sy’n caru’r delyn a’i cherddoriaeth  i brynu tocyn a chofrestru ar gyfer y dosbarthiadau a’r  gweithdai.”

Telynores ddawnus yn camu o Neuadd Albert Hall  i gartref gofal ger Caernarfon

Telynores ddawnus yn camu o Neuadd Albert Hall i gartref gofal ger Caernarfon

Mi wnaeth un o delynorion ifanc mwyaf dawnus y Deyrnas Unedig gyfnewid Neuadd Albert yn lundain am gartref gofal yng Nghaernarfon.

Rhoddodd Elfair Grug, 29 oed, sydd wedi perfformio yn y lleoliad mawreddog yn Llundain, berfformiad rhyfeddol i breswylwyr Bryn Seiont Newydd, cartref gofal dementia Parc Pendine.

Cynhaliwyd y cyngerdd o ganlyniad i bartneriaeth rhwng Canolfan Gerdd William Mathias yng Nghaernarfon ac Ymddiriedolaeth Celf a’r Gymuned Parc Pendine ac fe’i galuogwyd gan gyllid Celfyddydau a Busnes Cymru trwy eu rhaglen CultureStep.

Mae’n rhan o gyfres o 15 o gyngherddau a gaiff eu cynnal yng nghartrefi gofal Parc Pendine yn Wrecsam a Chaernarfon ac mewn lleoliadau eraill yn y gymuned

Uchafbwynt y prosiect fydd cyngerdd gan y cyn-Delynores Frenhinol Catrin Finch yn Bryn Seiont Newydd ar Ebrill 18, cyn ei pherfformiad yng nghyngerdd Gŵyl Delynau Cymru 2019 yn Galeri yng Nghaernarfon.

Mae Elfair, sy’n hanu o Mynytho yng Ngwynedd, yn gyn-ddisgybl i’r delynores enwog, Elinor Bennett, yng Nghanolfan Gerdd William Mathias yn Galeri, Caernarfon, ac aeth ymlaen i astudio yng Ngholeg Cerdd Brenhinol y Gogledd ym Manceinion.

Bu’n aelod o Gerddorfa Ieuenctid Genedlaethol Prydain Fawr am nifer o flynyddoedd gan chwarae mewn lleoliadau fel Neuadd y Royal Albert.

Ac yn 2008 roedd hi’n un o 60 telynor a chwaraeodd yn y Tŷ Opera Brenhinol pan ddathlodd y Tywysog Charles ei ben-blwydd yn 60 oed.

Aeth Elfair ymlaen i dreulio dwy flynedd yn byw yn Bangkok yng Ngwlad Thai, lle bu’n gweithio fel athrawes telyn a thelynores breswyl yng Nghanolfan Delynau Tamnak Prathom a gefnogir gan Deulu Brenhinol Gwlad Thai, ac sydd wedi ei gefeillio â Chanolfan Gerdd William Mathias yng Nghaernarfon.

Meddai: “Rwyf wedi mwynhau cyngerdd heddiw’n fawr. Roedd hi’n hyfryd gweld rhai preswylwyr yn ymuno a chanu efo’r delyn. Mae’r gerddoriaeth yn amlwg yn cael effaith fawr ar y preswylwyr a chawsom lawer o gyswllt llygaid ac roedd un ddynes yn amlwg wrth ei bodd yn fy arwain wrth i mi chwarae.

Elfair Grug gyda phreswylwyr Vera Morris a Gwyndaf Williams ynghyd â Nia Davies Williams, cerddor preswyl yn Bryn Seiont Newydd. (Llun: Mandy Jones)

“Dim ond cyngerdd oedd hwn ond byddaf yn dychwelyd i Bryn Seiont Newydd fel rhan o’r prosiect gan weithio efo preswylwyr fel rhan o weithdy. Yna byddaf yn cyflwyno rhai offerynnau taro ac yn gweithio’n agos efo’n gilydd.

“Mae’r ystafell gerdd yn Bryn Seiont Newydd yn adnodd gwych ac mae’n amlwg i mi fod y preswylwyr yn elwa’n fawr o gael cyfle i wrando ar gerddoriaeth fyw.”

Perfformiodd Elfair ddetholiad o ganeuon clasurol, caneuon gwerin traddodiadol a chaneuon poblogaidd, yn cynnwys rhai gan Elton John a’r Beatles.

Dywedodd: “Rwyf bob amser yn mwynhau perfformio mewn cartrefi gofal; mae’n awyrgylch agos atoch ac yn brofiad gwerth chweil. Rwy’n gweithio fel telynor llawrydd ac yn perfformio gyda grwpiau siambr neu gerddorfeydd llawn ond fel cerddor mae’r ymateb a gewch gan lawer o breswylwyr cartrefi gofal yn anhygoel.

“Yn sicr, mi wnaeth y preswylwyr ymuno efo’r delyn i gyd-ganu’r alaw werin draddodiadol o’r Alban ‘Draw Dros y Dŵr i Skye’, ac mae’n amlwg yn gân y maen nhw’n ei chofio’n dda o’r sesiynau y mae Nia Davies Williams fel cerddor preswyl wedi eu gwneud gyda nhw.”

Ychwanegodd: “Mae wedi bod yn wych ac rwyf wedi mwynhau pob munud o gyngerdd heddiw. Rwy’n edrych ymlaen yn fawr at ddychwelyd a chwarae i breswylwyr eto a gweithio efo nhw fel rhan o’r gweithdy.”

Dywedodd Margaret ‘Peggy’ Morris, un o’r preswylwyr a chyn-weithiwr switsfwrdd yng Ngwaith Dur Shotton: “Mae’r gerddoriaeth yn ymlaciol iawn ac mae’n braf cael cyngherddau fel hyn. Mae’n rhywbeth ardderchog i edrych ymlaen ato.”

“Rwy’n hoffi bod yma’n fawr. Rwy’n dod o Mancot, Sir y Fflint ond symudais i Rhoshirwaun. Sali yw fy ffrind gorau ac mae hi’n dod i’m gweld bob yn ail ddiwrnod.

Ychwanegodd ffrind gorau Peggy, Sali Williams o Rhoshirwaun, Gwynedd: “Mae Bryn Seiont Newydd yn lle mor wych ac mae cymaint yn digwydd ar hyd yr adeg. Mae cerddoriaeth yn cyfoethogi bywydau preswylwyr; mae’n therapi go iawn ac yn dod ag atgofion yn ôl. Rwy’n gwybod bod Peggy yn mwynhau byw yma’n fawr.”

Dywedodd Nia Davies Williams, Cerddor Preswyl Parc Pendine: “Bydd y gyfres o gyngherddau yn mynd i nifer o gartrefi gofal Parc Pendine yn ogystal â Chanolfan Dementia Hafod Hedd, Pwllheli a Chanolfan Gofal Dydd Bontnewydd. Mae’r rhaglen yn bosibl diolch i arian gan Celfyddyd a Busnes Cymru.

“Bydd yn galluogi Canolfan Gerdd William Mathias a Parc Pendine i adeiladu ar eu perthynas yn dilyn nawdd Pendine i Ŵyl Delynau Rhyngwladol Cymru 2018.

“Mae’r delynores broffesiynol Elfair Grug yn un o gyn-fyfyrwyr telynau Canolfan Gerdd William Mathias, a hi fydd yn cyflwyno’r 15 cyngerdd ac yn ymgysylltu gyda phreswylwyr mewn cyfres o weithdai hefyd.

“Bydd myfyrwyr hefyd yn cael cyfle i fynychu rhai o’r sesiynau cyngerdd i gael blas o gerddoriaeth mewn lleoliadau cymunedol a chael eu mentora gan Elfair.”

Ychwanegodd: “Mae’n brosiect ardderchog ac rydym yn gwybod o brofiad blaenorol bod nifer sylweddol o’r preswylwyr yn mwynhau’r cyngherddau bach hyn. Rydym wedi gallu rhoi’r prosiect at ei gilydd diolch i Arian CultureStep Celfyddyd a Busnes Cymru.

“Roedd yn amlwg bod y preswylwyr wrth eu boddau yn gwrando ar gerddoriaeth, ac ymunodd llawer ohonynt trwy ganu a hyd yn oed chwibanu i gyfeiliant y delyn. Mae’n hyfryd gweld eu hymateb i gerddoriaeth gyfarwydd a sut y maen nhw’n ymuno i ganu’r caneuon a’r alawon y maen nhw’n eu hadnabod.”

Dywedodd Sandra Evans, rheolwr Bryn Seiont Newydd: “Mae’r prosiect hyfryd hwn yn asio’n berffaith efo’n hethos yn Parc Pendine oherwydd bod y celfyddydau yn gyffredinol a cherddoriaeth yn arbennig yw’r llinyn arian sy’n rhedeg trwy bopeth a wnawn i gyfoethogi bywydau ein preswylwyr a’n staff fel ei gilydd.”

Apêl Noddi Tant yn breliwd i lwyddiant telynorion disglair y dyfodol

Apêl Noddi Tant yn breliwd i lwyddiant telynorion disglair y dyfodol

Mae canolfan dysgu enwog yn gobeithio i daro tant ag unigolion sy’n caru cerddoriaeth drwy roi’r cyfle iddyn nhw gefnogi astudiaethau telynorion ifanc talentog.

Mae Canolfan Gerdd William Mathias yng Nghaernarfon, a ddarparai hyfforddiant i dros 400 o gerddorion o bob oed, wedi lansio apêl Noddi Tant sydd ag amcan i godi arian drwy wahodd pobl i “brynu” un neu fwy o dannau ar delyn deires traddodiadol Gymreig.

Bydd yr holl arian a godir yn mynd tuag at greu tair ysgoloriaeth £1,500 yr un i’w cynnig fel gwobrau i enillwyr y Gystadleuaeth Ieuenctid yn ystod y bedwaredd Gŵyl Delynau Ryngwladol Cymru a fydd yn cymryd lle yn Galeri Caernarfon rhwng Ebrill 1-7.

Ac yn ôl cyfarwyddwraig yr ŵyl Elinor Bennett bydd yr ysgoloriaethau yn fodd gwych i helpu meithrin talent ifanc.

Dywedodd: “Mae’r Gystadleuaeth Ieuenctid yng Ngŵyl Delynau Ryngwladol Cymru ar gyfer telynorion ifanc oed 19 neu iau, a’r gwobrau ydy tair ysgoloriaeth gyfartal o £1,500 a fydd yn galluogi’r enillwyr i dalu am gyfres o wersi gan diwtor arbenigol o’u dewis nhw.

“Mae cost gwersi cerdd arbenigol yn medru bod yn ormod i nifer o deuluoedd a gall yr ysgoloriaethau hyn wneud gwahaniaeth sylweddol o ran datblygu potensial y telynorion ifanc. Fel canllaw, gall cost gwersi arbenigol amrywio rhwng £40 a £100; arian y bydd nifer o deuluoedd yn ei chael yn anodd canfod.

Yn y llun mae trefnydd yr ŵyl, Catrin Morris a chyfarwyddwraig yr ŵyl, Elinor Bennett.

“Fe ddaeth Canolfan Gerdd William Mathias, sydd ar hyn o bryd yn cynnig gwersi o’r safon uchaf ar amrywiaeth eang o offerynnau a’r llais yn ei chanolfannau yn Galeri Caernarfon ynghyd â Dinbych a Rhuthun, i fyny a’r apêl Noddi Tant er mwyn rhoi’r cychwyn gorau i yrfaoedd y cerddorion ifanc drwy gynnig tair ysgoloriaeth werthfawr.”

Ychwanegodd Elinor: “Mae’r ceisiadau ar gyfer Cystadleuaeth Ieuenctid yr ŵyl yn mynd yn dda iawn ar hyn o bryd ac rydym ni’n disgwyl i ddenu hyd at 25 o gerddorion ifanc. Er y bydd sawl o Gymru a disgyblion o Ganolfan Gerdd William Mathias hefyd yn cystadlu, bydd eraill yn dod mor bell i ffwrdd a’r UDA a Rwsia yn arbennig i gymryd rhan.

“Bydd cylch cyntaf y Gystadleuaeth Ieuenctid yn cael ei gynnal o 9yb ar drydydd diwrnod yr ŵyl, Dydd Mawrth Ebrill y 3ydd, gyda’r cylch terfynol am 3yp ar y dydd Mercher.

“Bydd yn arddangos y gorau o dalent gerddorol ac yn gyfle gwych i godi proffil chwarae’r delyn. Bydd hefyd yn dod ag artistiaid rhyngwladol o’r radd flaenaf i Galeri Caernarfon fel y bydd pobl yn medru profi’r gorau o gerddoriaeth y delyn yn lleol.

“Bydd y delyn yn dod â phobl at ei gilydd drwy bŵer cerddoriaeth. Yn ystod gwyliau’r gorffennol mae nifer o ymgeiswyr y Gystadleuaeth Iau wedi gwneud ffrindiau ac wedi cadw mewn cysylltiad.”

Ychwanegodd Elinor: “Yn ystod y dyddiau sy’n arwain at yr ŵyl bydd copi o delyn deires 18fed ganrif, yn cael ei arddangos yn Galeri.

“Bydd label efo enw’r noddwr yn cael ei glymu at un o’r tannau pan fydd rhodd yn cael ei dderbyn gan unigolyn caredig ag hael.

“Rydym wedi awgrymu rhodd o £50 ond rydym ni’n ddiolchgar ar gyfer unrhyw sŵn arall, mawr neu fach, y byddwn i’n ei dderbyn ar gyfer achos mor dda.”

Mae Gwenan Gibbard, sydd wedi bod yn diwtor telyn yng Nghanolfan Gerdd William Mathias yn Galeri Caernafon ers dros 10 mlynedd, yn credu yn gryf yn yr apêl Noddi Tant.

Dywedodd: “Mae hi wastad yn sialens i ganfod ffyrdd newydd o godi arian tuag at astudio cerddoriaeth ac rwy’n meddwl bod hyn yn syniad gwych.

Bydd y tair ysgoloriaeth y bydd y rhoddion yn helpu i’w hariannu yn ffordd berffaith i helpu meithrin telynorion gorau’r dyfodol ac mae’r apêl yn llawn haeddu i ennill gymaint o gefnogaeth a phosib.”

Mae mwy na 100 o delynorion yn dod i’r ŵyl a bydd y gyngerdd agoriadol yn gweld y premiere o farddoniaeth newydd dan y teitl Osian, gan y bardd cadeiriol Mererid Hopwood, sy’n talu teyrnged i fywyd a gwaith y telynor byd-enwog Dr Osian Ellis CBE, sydd wedi newydd ail-gydio mewn chwarae’r delyn wrth iddo nesáu at ei benblwydd yn 90 oed ar Chwefror yr 8fed.

Yn anterth ei yrfa bu Dr Ellis, sydd yn llywydd yr Ŵyl Delynau, yn cydweithio â’r cyfansoddwr Prydeinig blaenllaw Benjamin Britten ac yn chwarae ar gyfres gomedi radio, The Goon Show.

Bydd yr ŵyl yn cloi â chyngerdd sydd eisoes wedi gwerthu allan gan Syr Bryn Terfel, wedi ei gyfeilio gan ei bartner a chyn-delynores brenhinol Hannah Stone, yn Theatr Bryn Terfel, Pontio, Bangor ar Ebrill yr 20fed.

Cyngerdd emosiynol i gofio boddi pentref Capel Celyn

Cyngerdd emosiynol i gofio boddi pentref Capel Celyn

Datgelodd un o delynorion pennaf Cymru y bydd perfformiad cyntaf darn newydd o gerddoriaeth i gofio am foddi dadleuol pentref Capel Celyn yn achlysur hynod emosiynol iddi.

Arweiniodd taid Sioned Williams, Huw T Edwards, yr ymgyrch yn erbyn boddi Capel Celyn yng Nghwm Tryweryn ger Y Bala yn 1965 i greu cronfa ddŵr i ddarparu dŵr i ddinas Lerpwl a Chilgwri.

Er i’r protestiadau ffyrnig fod yn aflwyddiannus yn y pen draw, roedd boddi’r pentref yn foment arwyddocaol yng ngwleidyddiaeth Cymru a dywedir i’r digwyddiad ail-danio cenedlaetholdeb Cymreig.

Ar ôl bron i 30 mlynedd bydd  y delynores, sy’n dod yn wreiddiol o’r Sychdyn yn Sir y Fflint, yn rhoi’r gorau i’w gwaith fel Prif Delynor Cerddorfa Symffoni’r BBC, ac mi gomisiynwyd y gwaith, Boddi Capel Celyn, ganddi ar ei phen-blwydd yn 60 oed.

Hi fydd yn chwarae’r darn, a ysgrifennwyd gan y cyfansoddwr Michael Stimpson, yng Ngŵyl Delynau Ryngwladol Cymru yn Eglwys y Santes Fair yng Nghaernarfon ar ddydd Llun y Pasg, Ebrill 2.

Bydd uchafbwyntiau eraill yr ŵyl, sydd yn ei phedwaredd blwyddyn, yn cynnwys dathliad o fywyd a gwaith y telynor byd-enwog, Dr Osian Ellis, i nodi ei ben-blwydd yn 90 oed.

Yn ogystal â bod yn Athro’r Delyn yn yr Academi Gerdd Frenhinol, bu Dr Ellis am flynyddoedd lawer yn Brif Delynor Cerddorfa Symffoni Llundain, ac roedd gan Benjamin Britten gymaint o feddwl ohono nes iddo ysgrifennu ei Harp Suite yn arbennig ar ei gyfer.

Bydd dros 100 o delynorion o wledydd mor bell i ffwrdd â Siapan, America, Rwsia a Gwlad Thai yn dod i’r ŵyl, sy’n defnyddio Galeri yng Nghaernarfon fel ei phrif leoliad, o Sul y Pasg, Ebrill 1 i ddydd Sadwrn, Ebrill 7.

Yn ôl yn y 1960au, roedd Huw T Edwards yn arweinydd undeb llafur dylanwadol gyda’r Undeb Gweithwyr Trafnidiaeth a Chyffredinol yng ngogledd Cymru ac fe’i etholwyd yn gadeirydd ymgyrch Achub Tryweryn, rhywbeth y mae Sioned Williams yn hynod falch ohono.

Meddai: “Rwy’n cofio eistedd ar lannau Llyn Celyn fel merch ifanc gyda Thaid ac roeddwn i’n synhwyro rhyw deimlad o dristwch mawr sy’n parhau gyda mi hyd heddiw. Rwyf wedi ymweld â’r fan sawl gwaith ers hynny a myfyrio ar y digwyddiadau ofnadwy na ddylent fod wedi digwydd.

“Mae’r gwaith gan Michael Stimpson mor ingol a chyngerdd Caernarfon fydd y perfformiad cyntaf yng Nghymru o’r gwaith a bydd yn cael ei berfformio ym mhresenoldeb y cyfansoddwr gan fod Michael Stimpson ei hun yn bwriadu bod yno.

“Rwy’n gobeithio y bydd pobl yn cael cyfle i fyfyrio unwaith eto wrth iddynt wrando ar waith hudolus a hyfryd.”

Huw T Edwards

Ychwanegodd: “Chwaraeodd fy Nhaid, Huw T Edwards, ran bwysig wrth geisio atal y boddi ac mi geisiodd tri dyn, Owain Williams, Emyr Llewelyn Jones a John Albert Jones, a fu farw ym mis Tachwedd y llynedd, ffrwydro transfformer trydan ar safle’r argae.

“Mae’n debyg fod Taid wedi talu arian mechnïaeth i gael un o’r tri allan o’r carchar.”

“Mae cyfansoddiad Michael Stimpson yn waith mor rhyfeddol a hyfryd, sy’n gwneud cyfiawnder â’r hyn yr oedd pobl yn ei deimlo, y dinistr llwyr wrth i’r dŵr ruthro i mewn i’r cwm a boddi’r capel, swyddfa’r post, tŷ cwrdd y Crynwyr a’r bythynnod.”

Ac, ar ddechrau’r perfformiad, bydd Sioned yn darllen cerdd, ‘Tryweryn’, a ysgrifennwyd gan ei thad Huw T Edwards a’i chyhoeddi yn ei gyfrol o gerddi Cymraeg, sef ‘Tros F’ysgwydd’ mewn llyfr o’i gerddi Cymraeg,.”

Yn gyn-ddisgybl i gyfarwyddwr yr ŵyl, Elinor Bennett, aeth Sioned ymlaen i astudio yn yr Academi Gerdd Frenhinol lle cafodd ei dysgu gan Dr Osian Ellis.

Sioned oedd yr ail delynor yn unig i ennill y Diploma Datganiad, yr arholiad perfformiad uchaf ei glod yn yr Academi Frenhinol, ac Elinor Bennett oedd y cyntaf.

Bu’n teithio ar draws y byd fel unawdydd telyn am bron i 20 mlynedd ac mae wedi cyflwyno ei rhaglenni radio ei hun ar Radio 4 a’r World Service, a hi oedd y cerddor cyntaf o Brydain i ennill gwobr nodedig y Concert Artist Guild yn Efrog Newydd.

Fodd bynnag, ar ôl arwyddo contract i fod yn Brif Delynor gyda Cherddorfa Symffoni’r BBC yn 1990, cafodd Sioned y diagnosis ysgytwol ei bod yn dioddef o anhwylder genetig prin – clefyd McArdle, sef anhwylder storio glycogen.

Meddai: “Fedra ddim mynegi’r holl emosiynau a brofais bryd hynny. Fodd bynnag, mi benderfynodd fy nghalon reoli fy mhen a dyma ni 28 mlynedd yn ddiweddarach ac rwy’n dal i fod yn delynores.

“Ond ar ôl 28 o flynyddoedd cyffrous yn gweithio gyda’r cyfansoddwyr a’r arweinyddion mwyaf rhyfeddol yn y byd, byddaf yn gadael fy swydd ac yn cynnal cyngerdd olaf gyda’r gerddorfa o dan faton Syr Andrew Davis yn y Barbican ar Ebrill 13. Byddaf wedyn yn canolbwyntio ar ddilyn anturiaethau cerddorol eraill. Fy mwriad yw parhau i chwarae’r delyn am byth. Fedra i ddim rhoi’r gorau iddi!”

Yn ôl Elinor Bennett, bydd y cyngerdd gyda Sioned am 7.30yh ar ddydd Llun y Pasg yn Eglwys y Santes Fair, Caernarfon yn achlysur bythgofiadwy a theimladwy iawn.

Dywedodd: “Mae’r ffaith bod taid Sioned wedi arwain yr ymgyrch yn erbyn dinistrio a boddi Capel Celyn yn ychwanegu cyffyrddiad personol go iawn i’r hyn sy’n parhau i fod yn fater emosiynol i lawer o Gymry.

“Rwy’n rhannu atgofion Sioned gan fod fy nhad, Emrys Bennett Owen, hefyd yn rhan o’r ymgyrch i achub y pentref ac, fel cadeirydd Cyngor Gwledig Penllyn, roedd yn rhan o’r ddirprwyaeth a aeth i lobïo AS Lerpwl, Bessie Braddock .

“Rwy’n falch iawn y bydd y cyngerdd hefyd yn cynnwys cerddoriaeth wych ar gyfer lleisiau a thelyn deires gan gyfansoddwyr enwog – John Rutter, Benjamin Britten, Gustav Holst a’i ferch, Imogen Holst a fu’n gweithio gydag Osian Ellis yng Ngŵyl Benjamin Britten yn Aldeburgh.

“Bydd yn bleser arbennig croesawu cantorion nodedig Côr Palestrina Cadeirlan y Santes Fair, Dulyn gyda’u Cyfarwyddwr, Dr Blanaid Murphy, i berfformio pedwar gwaith amheuthun ar gyfer côr a thelyn gyda Sioned Williams ac Anne Denholm, Telynores Swyddogol Tywysog Cymru.

“Bydd yn noson anhygoel!”

Teyrnged pen-blwydd i Osian Ellis, athrylith y delyn, yn 90 oed

Teyrnged pen-blwydd i Osian Ellis, athrylith y delyn, yn 90 oed

Bydd bywyd a gwaith telynor byd-enwog a ddechreuodd ganu’r delyn unwaith eto wrth agosáu at ei ben-blwydd yn 90 oed yn cael eu dathlu mewn gŵyl ryngwladol.

Bydd pedwaredd Gŵyl Delynau Ryngwladol Cymru yng Nghaernarfon yn anrhydeddu’r chwedlonol Dr Osian Ellis CBE – gŵr a gydweithiodd gyda’r cyfansoddwr Prydeinig blaenllaw, Benjamin Britten, ac a chwaraeodd ar y gyfres gomedi radio wirion, The Goon Show.

Mae Dr Ellis, sy’n dod yn wreiddiol o Ffynnongroyw yn Sir y Fflint, ond sydd bellach yn byw ym Mhwllheli, yn dal i dderbyn siec breindal blynyddol o £100, drigain mlynedd yn ddiweddarach am ei ymddangosiadau gydag arloeswyr y byd comedi, Spike Milligan, Peter Sellers a Harry Secombe.

Yn ogystal â bod yn Athro’r Delyn yn yr Academi Gerdd Frenhinol, bu Dr Ellis yn Brif Delynor gyda Cherddorfa Symffoni Llundain am nifer fawr o flynyddoedd ac ysgrifennodd Benjamin Britten ei Harp Suite yn benodol ar ei gyfer, cymaint oedd ei barch iddo.

Yn ystod ei yrfa ddisglair, chwaraeodd yn lleoliadau cyngerdd gorau’r byd, gan gymysgu gyda sêr ffilmiau fel yr actor Hugh Griffith, yr enillydd Oscar o Ynys Môn, Richard Burton ac Elizabeth Taylor yn ogystal â’r arwr comedi, Bob Hope.

Yn ôl cyfarwyddwraig yr ŵyl, Elinor Bennett, sydd ei hun yn delynores o fri ac yn athrawes telyn nodedig, mae Dr Ellis yn parhau i fod yn ysbrydoliaeth enfawr iddi hi a’i chyd-gerddorion ledled y byd.

Bydd dros 100 o delynorion o wledydd cyn belled â Siapan, America, Rwsia a Gwlad Thai’n dod i’r ŵyl yn y Galeri yng Nghaernarfon o Ddydd Sul y Pasg ar 1 Ebrill, i ddydd Sadwrn, 7 Ebrill.

Bydd y gyngerdd agoriadol yn gweld cerdd newydd, sef OSIAN, yn cael ei chyflwyno am y tro cyntaf gan y Prifardd Mererid Hopwood. Mae’n ysbrydoliaeth i waith newydd dychmygus ar gyfer soprano, tenor, pedwarawd telyn, offerynnau taro a llinynnau gan y cyfansoddwr a’r delynores ifanc o Gymru, Mared Emlyn, sy’n cydweithio gyda’r gantores a’r delynores, Gwenan Gibbard, i gyflwyno cerddoriaeth er clod i Dr Ellis.

Mererid Hopwood

Mererid Hopwood

Roedd yn ddiolchgar ond “yn arswydo” o gael ei anrhydeddu am wneud rhywbeth y mae’n ei garu.

Datgelodd: “Mae’r digwyddiad yn tyfu ac mae hynny i’w briodoli i bobl fel Elinor Bennett. Mae’n wych bod canu’r delyn wedi ffynnu yn ystod y blynyddoedd diwethaf. Rwy’n falch i Elinor fod yn un o’m myfyrwyr.

“Mae hi wedi gweithio mor galed yn ysgogi cerddorion dawnus ifanc ac mae hynny mor bwysig. Nid yn unig y mae’n cadw cerddoriaeth yn fyw ond mae’n rhoi bywyd newydd i gerddoriaeth hefyd. Mae gweld telynorion o bedwar ban byd yn dod i ogledd Cymru er mwyn dathlu’r delyn yn wych o beth.

“Rwy’n canu’r delyn unwaith eto ar ôl seibiant o 15 mlynedd tra’r oeddwn yn gofalu am fy niweddar wraig Rene. Rwy’n canu’r organ yn y capel ym Mhwllheli lle rydw i wedi byw ers nifer o flynyddoedd erbyn hyn.

“Rwy’n mwynhau cyfansoddi eto a chwarae wrth gwrs. Doeddwn i ddim yn credu y gallwn i chwarae eto ond synnais i fy hun o ran pa mor hawdd oedd hi i mi ailgydio ynddi.

“Pan fyddwch chi’n chwarae llawer, mae’ch bysedd yn caledu’n naturiol ond pan fyddant yn feddal ac os nad ydych chi wedi chwarae ers nifer o flynyddoedd, gall fod yn eithaf anodd.”

Ganed Dr Ellis yn Ffynnongroyw ym 1928, yn fab i weinidog anghydffurfiol, a phan oedd yn fachgen, roedd ganddo obsesiwn am ddau beth – canu’r delyn a chwarae pêl-droed.

Cofiodd: “Dewisais y delyn am fod gennym un adref. Roedd fy mam, Jennie, yn delynores amatur dda. Y Parchedig Tomos Griffith Ellis oedd fy nhad, felly roeddem yn symud o gwmpas cryn dipyn fel teulu.

“Treuliasom rai blynyddoedd yn byw yn Ninbych a fi oedd gôl-geidwad Ysgol Sirol Dinbych. Arferai’r bechgyn ddweud fy mod i’n well am chwarae pêl-droed na chwarae’r delyn!

“Dysgais fy hun i ganu’r delyn i ryw raddau a rhoddodd mam anogaeth i mi. Mi wnaethon ni chwarae mewn llawer o gyngherddau bach o gwmpas Dinbych adeg y rhyfel. Roedd gen i athrawes wych hefyd, sef Alwena Roberts, a ddysgodd fyfyrwyr ar hyd a lled gogledd Cymru.”

Fodd bynnag, yn dilyn ennill cystadleuaeth yn Eisteddfod Genedlaethol Bangor ym 1943, cafodd ysgoloriaeth yn yr Academi Gerdd Frenhinol dan Gwendolen Mason ac fe’i holynodd fel Athro’r Delyn yno rhwng 1959 a 1989.

Yna ym 1960, cyfarfu â’r cyfansoddwr enwog, Benjamin Britten, a chafodd gysylltiad hir gydag ef.

Dywedodd: “Gweithiais gryn dipyn gyda Benjamin Britten ac roeddem yn gyfeillion mynwesol. Ysgrifennodd gryn dipyn o gerddoriaeth yn arbennig ar fy nghyfer gan gynnwys ei Harp Suite rhagorol.

“Mewn gwirionedd, ysgrifennodd rhan y delyn o nifer o’i waith gyda fi yn ei feddwl ac mi wnes i recordio llawer o’i weithiau.

“Ym 1961, ymunais â Cherddorfa Symffoni Llundain fel prif delynor gan berfformio’n aml yn y London Palladium.

“Mi wnes i gymryd rhan mewn dau berfformiad Royal Variety ym mhwll y gerddorfa yn y London Palladium, oedd yn cynnwys Bob Hope a llawer o sêr mawr eraill. Ymunais â Cherddorfa Wally Stott hefyd gan chwarae ar y Goon Shows gwreiddiol gyda Spike Milligan, Harry Secombe a Peter Sellers ac am gyfnod byr, Michael Bentine.

“Mewn gwirionedd, mae gen i ychydig o gywilydd fy mod i’n dal i gael siec breindal am ryw £100 oddi wrth y BBC bob blwyddyn am chwarae ar y Goon Show, gan fod y rhaglen yn parhau i gael ei hailddarlledu ar y radio mor aml heddiw – mae’n rhyfeddol.

“Yn ystod Gŵyl Prydain ym 1951, roeddwn yn gweithio am dymor mewn cerddorfa yn Stratford-upon-Avon.

“Rhennais dŷ gyda dau actor o Gymru, Hugh Griffith a bachgen da o’r cymoedd, Richard Burton a’i wraig gyntaf, Sybil. Cawsom ginio Nadolig gyda’n gilydd hyd yn oed.

“Arhosais yn ffrindiau da gyda Richard Burton ac, ar ddechrau’r 1960au, aethon ni fel teulu, sef Rene, ein meibion, Tomos a Richard a finnau i weld Richard Burton, oedd gydag Elizabeth Taylor bryd hynny, ar set Where Eagles Dare yn Stiwdios Elstree.

“Mi wnaethon ni eu gwylio nhw’n saethu golygfa ac wedyn aethom yn ôl i’w drelar. Roedd Elizabeth Taylor yn bwydo siocled drwy’r adeg i Tomos a Richard ac roedd yn amlwg eu bod wrth eu boddau!”

Elinor Bennett

Elinor Bennett (Cyfarwyddwraig yr Ŵyl Delynau)

Disgrifiwyd Dr Ellis gan Elinor Bennett fel unigolyn eiconig oedd wedi gwneud cyfraniad aruthrol.

Dywedodd: “Rydw i wrth fy modd ein bod ni’n dathlu pen-blwydd fy mentor, Osian Ellis, yn 90 oed a’n bod ni’n mwynhau dathlu ei waith a’r gerddoriaeth y mae wedi’i chreu yn ystod ei yrfa hir.

“Rwy’n gwybod y bydd safon y gystadleuaeth yn y pum categori eleni yn eithriadol o uchel ac y bydd hynny yn ei hun yn deyrnged i Osian, gŵr arbennig gyda dawn arbennig.”

Bydd yr ŵyl yn dod i ben ar nos Wener, 20 Ebrill, gyda chyngerdd dan ei sang yn cynnwys Syr Bryn Terfel fel y prif atyniad. Bu rhaid aildrefnu’r gyngerdd oherwydd bod y bariton bas byd-enwog yn gwella o flinder lleisiol.

Roedd disgwyl i’r gyngerdd ddigwydd yn wreiddiol ar 8 Chwefror, sef dyddiad pen-blwydd Dr Ellis yn 90 oed.

Bydd partner Syr Bryn, sef y cyn delynores frenhinol Hannah Stone, yn ymuno ag ef ar y noson, lle byddant yn perfformio gwaith newydd gan Dr Ellis, Cylch o Ganeuon Gwerin Cymraeg.

Bydd y gyngerdd yn cynnwys pedwar artist Cymraeg ifanc sy’n dod i’r amlwg, sef y delynores, Glain Dafydd, y chwaraewr trwmped Gwyn Owen, y soprano Gwen Elin a’r tenor Huw Ynyr Evans.

Let’s stay in touch!

Let’s stay in touch!

We’d love to keep you up-to-date about the latest news and upcoming events at Canolfan Gerdd William Mathias (organisers of the Wales Harp Festival).

I'd like to hear about
Language

You can change your mind at any time by clicking the unsubscribe link in the footer of any email you receive from us, or by contacting us at post@cgwm.org.uk. We will treat your information with respect. For more information about our privacy practices please see our Privacy Policy. By clicking below, you agree that we may process your information in accordance with these terms.

We use MailChimp as our marketing platform. By clicking below to subscribe, you acknowledge that your information will be transferred to MailChimp for processing. Learn more about MailChimp's privacy practices here.

You have Successfully Subscribed!

Aros mewn cyswllt!

Aros mewn cyswllt!

Hoffech chi dderbyn y wybodaeth diweddaraf am newyddion a digwyddiadau Canolfan Gerdd William Mathias, trefnwyr Gŵyl Delynau Cymru?

Fe hoffwn glywed am
Iaith

Mae'n bosib i chi newid eich meddwl ar unrhyw adeg drwy glicio y ddolen dad-danysgrifo ar waelod unrhyw ebost rydych chi'n ei dderbyn gennym ni, neu drwy gysylltu â ni ar post@cgwm.org.uk. Rydym ni'n trin eich gwybodaeth â pharch. Am ragor o wybodaeth am ein harferion preifatrwydd gwelwch ein Polisi Preifatrwydd. Drwy glicio isod, rydych chi’n cytuno i ni brosesu eich gwybodaeth yn unol â’r termau hyn.

Rydym ni'n defnyddio MailChimp fel ein platfform marchnata. Drwy glicio isod i danysgrifio, rydych chi'n cydnabod y bydd eich gwybodaeth yn cael ei drosglwyddo i MailChimp er mwyn ei brosesu. Gallwch ddysgu mwy am ymarferion preifatrwydd MailChimp yma.

Rydych chi wedi tanysgrifio'n llwyddiannus!